Bjarkey - hugsar upphátt

- Því skemmtilegra sem þér finnst lífið, þeim mun meiri gleði muntu finna í því -

Fyrsta umræða fjárlaga

14. september 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Set hér inn ræðu mína við fyrstu umræðu fjárlaga en auðvitað var bara hægt að stikla á stóru enda 10 mín. til umráða.

„Mannfólk gerir mistök og græðgi mun verða til þess að fólk taki slæmar ákvarðanir. Það mun gerast aftur.“ Þetta sagði hæstv. forsætisráðherra Bjarni Benediktsson. Þetta er ráðherrann sem varð uppvís að því að eiga eignir í skattaskjóli, ráðherra sem hefur staðið fyrir því að mylja undan samneyslunni og opinbera kerfinu um 100 milljarða frá árinu 2013 og moka undir einkavæðingu. Við erum með fjármálaráðherra sem talar niður krónuna og vill helst ekki peninga, bara kort. Við eigum nefnilega að vera minnug þess að ríkið á að veita þjónustu og er ekki eins og hvert annað fyrirtæki. En því miður finnst mér bæði fjármálaráðherra og fleiri í þessum sal vilja hafa það þannig.

Síðustu daga hafa ráðherrar þessarar ríkisstjórnar keppst við að segja landsmönnum hvað þeir setji nú rosalega mikla peninga í kerfið. Þeir segjast vera að standa við stóru loforðin sem gefin voru fyrir kosningar. En er það raunin? Við fyrstu sýn og lestur fjárlagafrumvarpsins virðist það ekki vera svo, enda sagði í fjármálaáætluninni sem meiri hlutinn samþykkti í vor að aðhald yrði aukið 2018. Það ætti í sjálfu sér ekki að koma nokkrum manni á óvart að aðhald birtist í þessum fjárlögum, hvort heldur sem horft er til heilbrigðis-, mennta-, menningar-, samgöngu-, löggæslu-, eða fjölskyldumála.

Það er nefnilega svo, og kom fram á fundi fjármálaráðherra með fjárlaganefnd, að stærsti hluti þeirra fjármuna sem bættust við þetta fjárlagafrumvarp er vegna kjarasamninga og verðlagsbreytinga. Allt of víða er sáralítið sett af nýjum peningum til að styrkja rekstur hins opinbera. Það á hins vegar ekki við þegar kemur að hinu einkarekna, til dæmis í heilbrigðisþjónustunni sem vex og vex þrátt fyrir aðvaranir landlæknis um að það veiki opinbera reksturinn.

En hvert var ákallið fyrir síðustu kosningar? Það var ákall um að nú þegar áraði betur í þjóðarbúskapnum væri kominn tími á að spýta verulega í og styrkja grunnrekstur hinnar opinberu þjónustu. Heilbrigðismálin, og ekki síst geðheilbrigðismálin, voru og eru í brennidepli. Hér á að setja 60 milljónir til að framfylgja aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum. Það á líka að styrkja heilsugæsluna um 200 milljónir en ég geri ráð fyrir að einungis brot af þeirri fjárhæð fari í sálfræði- og teymisvinnu. Því miður finnst mér það afskaplega þunnur þrettándi og er ekki ein um það því að það var viðtal í Morgunútvarpinu um þessi mál þar sem það er sagt vera allt of lítið á komandi árum.

Þess vegna verður heilbrigðisráðherra að sýna okkur svart á hvítu hvar og hvernig þessi milljarður er og verði að finna, sem hann segir að eigi að fara í málaflokkinn.

Sjúkrahúsin koma líka illa undan þessum fjárlögum. Þegar frá eru dregin laun og verðlagsáhrif eru sáralitlir peningar í reksturinn en dyggilega er stutt við einkareksturinn. Það ætti svo sem ekki að koma mörgum á óvart með þessa ríkisstjórn. Það er afskaplega ánægjulegt að byggja eigi við Landspítalann, loksins. Þó er það nú svo að fólk bíður ekki með að verða veikt þar til sú bygging rís. Þess vegna þarf að styrkja grunnrekstur þessara stofnana. Það er ekki gert í þessu fjárlagafrumvarpi. Ekki frekar en tekið er á þeim vanda sem blasir við gagnvart öldrunarheimilum. Spyrja má ráðherra eftir því hvort til standi að fara í þau mál að leiðrétta stöðu sveitarfélaganna sem borga ítrekað með rekstrinum sem á alla jafna að vera á hendi ríkisins. Það væri gott að fá svar við því.

Virðulegi forseti. Hvað með 300 þúsund kallinn til öryrkja eða eldri borgara sem þurfa að treysta á hið opinbera kerfi? Það er nefnilega bara hluti einstæðinga sem kemst þangað. Ekki geta þeir nú unnið mikið því að tekjuviðmiðið er hlægilega lágt og á að taka mörg ár í að hækka það. Hvenær er tími til að leiðrétta ef ekki nú þar sem samfelldur hagvöxtur var 7,2% í fyrra, meira en í nokkru öðru OECD-ríki?

Við hverju er að búast þegar forsætisráðherra landsins segir að það sé stórkostlegt afrek að hækka laun þessa hóps í 300 þúsund? Nei, virðulegi forseti. Ríkisstjórnin er að viðhalda fátækt með aðgerðum sínum í þessu frumvarpi gagnvart stórum hluta þessa hóps.

Aðgerðir ríkisstjórnarinnar bitna líka á ungu barnafólki sem fær sífellt lægri barna- og vaxtabætur þrátt fyrir að sjaldan hafi verið eins erfitt að koma sér þaki yfir höfuðið. Vaxtabætur eru lækkaðar um 30% vegna þess að fasteignaverð hefur hækkað. En þó að fasteignaverð hækki þýðir það ekki að þessar sömu ungu fjölskyldur hafi eitthvað meira ráðstöfunarfé á milli handanna. Eina jákvæða ljósið í þessu gagnvart ungu fjölskyldufólki er stighækkandi fæðingarorlof. En þá verður líka að muna eftir því að það þarf að brúa bilið á milli leikskóla og fæðingarorlofs. Það hefur ekki verið gert.

Við verðum líka að ræða hin brýnu húsnæðismál. Félags- og jafnréttismálaráðherra stærir sig mikið af því að settir séu viðbótarfjármunir í þann lið. En hvað? Ætlaði ríkisstjórnin ekki að standa við sinn hluta sem um var samið í síðustu kjaraviðræðum? Skárra væri það nú. Það breytir því ekki að það dugar engan veginn til að standa undir þeim áætlaða fjölda sem ætlunin var að byggja. Því mun enn blasa við húsnæðisskortur.

Ég get ekki látið hjá líða að ræða skattana sem hér eru lagðir til. Allra síst ætla ég nú að tala á móti grænum sköttum en mikil hækkun á olíu og bensíni sem hér er lögð til kemur sérstaklega illa við hinar dreifðu byggðir þar sem fólk þarf að fara um langan veg og aðrir fararkostir ekki endilega heppilegir. Við erum með handónýta vegi um land allt. Allt of litlum fjármunum er varið til samgangna. Hugmyndir ráðherra þess málaflokks eru að taka vegtolla sem koma þá til með að bætast við þessar hækkanir.

Við sem búum í dreifbýlinu þurfum að sækja ýmsa þjónustu um langan veg. Því er óhætt að segja að þetta sé íþyngjandi landsbyggðarskattur. Ég verð að spyrja ráðherrann hvort hann hafi hugsað sér einhvers konar mótvægisaðgerðir og þá hverjar. Því að þetta er ekki bara íþyngjandi fyrir hinn almenna íbúa heldur líka fyrir fyrirtæki, fyrir bændur sem reka flest sín tæki á olíu. Hvað með ferðaþjónustuna sem nú þegar hefur dregist saman á landsbyggðinni? Þetta hlýtur líka að hafa áhrif á dreifingu ferðamanna. Þarf ekki að kanna þessi áhrif?

Ég vil líka spyrja ráðherrann hvort hann hafi látið reikna út áhrifin á skuldastöðu heimilanna. Hækkun á bensíni, olíu og áfengisgjaldi hefur, eins og við vitum, bein áhrif á hana. Við viljum líka tengja þetta launum. Samkvæmt FÍB þarf fólk að afla á bilinu 45–70 þúsund krónum meira á ári. Við erum líka að tala um fólkið sem er beðið um að vera þakklátt fyrir 20 þúsund krónur, því að hlutfallslega væri það ekki lítið. Er þetta ekki dæmi um að við setjum í annan vasann og tökum svo úr hinum.
Loftslagsmál skipta okkur öll máli. Það þarf að gera orkuskiptaáætlun til framtíðar. Það þarf að leggja fram aðgerðaáætlun. Það er ekki hægt að henda út í kosmosið aðgerð hér og aðgerð þar sem ekki ná tilgangi sínum. Ekki eiga fjármunirnir að fara í loftslagsaðgerðir nema bara eins og hér var nefnt. Það eina sem lagt er til er að undanþágan varðandi rafmagnsbíla verði til þriggja ára. Við kaupum auðvitað ekki öll rafmagnsbíl á einu bretti. Við þurfum að finna einhverjar mótvægisaðgerðir. Ég myndi vilja heyra hjá ráðherra hverjar þær eigi að vera.

Kannski er það svo að innanbúðarmenn ríkisstjórnarinnar sjái til þess að þetta verði ekki gert. Alla vega hefur formaður efnahags- og viðskiptanefndar lýst því yfir að hann telji breytinga þörf á þessu tiltekna máli.

Forsætisráðherra gerði lítið úr þróun skattbyrðarinnar í stefnuræðu sinni í gær. Það er óumdeilt að um leið og skattbyrði lágtekju- og millihópa hækkaði fyrir hrun stórlækkaði skattbyrði hæstu tekjuhópa. Þar hafa mikil áhrif auknar fjármagnstekjur sem báru mun lægri skatta en atvinnutekjur launafólks. En ráðherrann vill bara tala um auknar ráðstöfunartekjur. Það breytir ekki þessari staðreynd. Þótt kaupið hafi hækkað eitthvað hefur skattbyrði þeirra lægst launuðu líka hækkað. Þetta fjárlagafrumvarp boðar minnkandi stuðning velferðarkerfisins sem étur þá upp þann litla ávinning af kjarasamningum.
Hann virðist líka vera búinn að gleyma rannsókninni sem rætt var um fyrir réttu ári, um að í fyrsta skipti frá iðnvæðingu hafi ungt fólk það verra en forverar þeirra. Það er því miður svo að hægripólitíkin sér ævinlega um sína. Fólkið sem hefur það betra í þjóðfélaginu nýtur frekar góðs af þeirri stefnu. En það ætti ekki að koma nokkrum manni á óvart.

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Ósvaraðar fyrirspurnir

6. september 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Það er með eindæmum hvað hægt gengur að fá sumum fyrirspurnum svarað. Ég er með tvær annars vegar á dómsmálaráðherra og hinsvegar á fjármálaráðherra báðar frá því í lok maí.

Mér þykir áhugavert í ljósi umræðunnar um stóruppkaup erlendra aðila á jörðum og svo tregðu ríkisins til að endurleigja út þær jarðir sem fólk þó vill búa á.

Hvað skyldi nú tefja?

Þessi er til dómsmálaráðherra

1. Hve margar jarðir í eigu ríkisins hafa losnað árlega úr ábúð sl. 10 ár, hve margar þeirra hafa verið auglýstar lausar til ábúðar, hve margar eru ekki lengur í ábúð og hver er ástæða þess?
2. Hver er stefna ríkisstjórnarinnar um ábúð ríkisjarða og sölu bújarða í eigu ríkisins?
3. Hver er eigendastefna ríkisins um bújarðir?
4. Á hve stórum hluta ríkisjarða hefur farið fram mat á því hvort það felist samfélagslegur ávinningur í eignarhaldi ríkisins eða almannahagsmunir, svo sem vegna landgræðslu, vegagerðar eða annars sem ríkið metur til almannahagsmuna?
5. Hvaða skilyrði þarf ábúð á ríkisjörð að uppfylla til að talið verði að samfélagslegir hagsmunir byggðar á viðkomandi svæði skaðist ekki verði látið af ábúð? Hversu þungt vega þessi sjónarmið við mat á nauðsyn ábúðar á ríkisjörðum?
6. Tryggir ríkissjóður fjallskil á þeim jörðum sínum þar sem þau eiga við?
7. Hyggst ráðherra setja skýrar reglur til þess að koma í veg fyrir kaup erlendra aðila, sem ekki hafa hér lögheimili og fasta búsetu, á landi, m.a. jörðum í eigu ríkisins? Ef svo er, hvert verður megininntak þeirra reglna?
8. Hvernig hyggst ráðherra tryggja megináherslur samningsins um viðhald ræktunar og endurræktun á grasi, grænfóðri og korni á bújörðum ríkisins svo að ræktað land sem ekki er setið fari ekki fljótlega í órækt?

og þessi til fjármálaráðherra

Hyggst ráðherra setja skýrar reglur til þess að koma í veg fyrir kaup erlendra aðila, sem ekki hafa hér lögheimili og fasta búsetu, á landi, m.a. jörðum í eigu ríkisins? Ef svo er, hvert verður megininntak þeirra reglna?

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Fundur sauðfjárbænda í Ýdölum

24. ágúst 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Vegna bloggfærslu á 641.is þá verð ég að segja að mér þykir miður af hafa ekki fengið boð á þennan mikilvæga fund í Ýdölum. Vinstri græn hafa funduðu með formanni sauðfjárbænda og framkvæmdastjóra s.l. mánudag til að fara yfir þessa grafalvarlegu stöðu og Lilja Rafney Magnúsdóttir kallaði eftir fundi í atvinnuveganefnd eins og komið hefur fram í fjölmiðlum.

Mér þykir hins vegar vegið að þingmönnum kjördæmisins í þessari frétt þar sem tekið er fram að “þingmaður norðausturkjördæmis” hafi mætt en “aðrir þingmenn kjördæmisins voru ekki á fundinum”.

Við sem berum hag bænda fyrir brjósti teljum að sjálfsögðu að þingmenn sem vilja búsetu um allt land standi saman í að leysa þetta verkefni eins og svo mörg önnur.

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Hvenær er rétti tíminn?

15. júní 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Birtist á Kjarnanum í dag.

Það er vissu­lega krefj­andi að við­halda vel­ferð­ar­kerf­inu okkar og tryggja fram­tíð þess. Til þess þarf bæði gott skipu­lag í sam­tím­anum og skýra fram­tíð­ar­sýn en ekki síst trausta fjár­mögn­un. Þar eru skatt­tekjur mik­il­vægastar og að mati okkar Vinstri grænna ætti ekki að leita annað eftir fé til að greiða fyrir vel­ferð­ar­þjón­ustu. Við höfum ekki áhuga á að krefja sjúkt fólk um greiðslu fyrir heil­brigð­is­þjón­ustu eða ung­menni um skóla­gjöld en við ætl­umst til þess að greiddir séu álagðir skattar af skatt­stofn­um. Við gerum kröfu um að arður af nátt­úru­auð­lindum falli í hlut allra lands­manna en ekki fámennra hags­muna­hópa. Við viljum að greiddur sé skattur af fjár­magnstekjum og við höfum alls ekk­ert umburð­ar­lyndi gagn­vart þeim sem víkja sér undan skyldu sinni við sam­fé­lag sitt í þessum efn­um.

Rík­is­stjórnin býð­ur­ ­upp á sögu­lega lága sam­neyslu í sinni fram­tíð­ar­sýn sem birt­ist í rík­is­fjár­mála­á­ætl­un­inni sem sam­þykkt var á loka­dögum þings­ins og hún kemur svo sann­ar­lega ekki til móts við það sem lofað var fyrir kosn­ingar enda gaf fjár­mála­ráð henni fall­ein­kunn.

AUGLÝSING

Þjóðin eld­ist en þrátt fyrir það er ekki gert ráð fyrir upp­bygg­ingu í öldr­un­ar­þjón­ustu til að mæta þeirri brýnu þörf. Gert er ráð fyrir þyrlu­kaupum fyrir land­helg­is­gæsl­una en ekki á að tryggja á þær mann­skap. Við horfum fram á fækkun í lög­regl­unni af því að ekki er lagt nóg til. Það þarf að loka eða fækka hjá sýslu­mönnum vegna fjár­skorts og lík­lega verður það ekki síst á lands­byggð­inni. Það er gert ráð fyrir að fækka nem­endum í skólum og svo væri lengi hægt að telja. Það er upp­gangur í efna­hags­líf­inu og af hverju eiga öryrkjar, eldri borg­ar­ar, börn og ungt fólk sem er að koma sér upp hús­næði ekki að njóta? Hvenær skyldi vera rétti tím­inn til þess?

Mun­ur­inn á hægri og vinstri er skýr
Í til­lögum meiri­hluta fjár­laga­nefndar við rík­is­fjár­mála­á­ætl­un­ina er eitt og annað lagt til en engar form­legar breyt­ingar voru gerð­ar. En hver á að borga til­lög­urnar sem byggja á því að pen­ing­arnir fái að hald­ast í fram­halds­skól­un­um, að háskól­arnir njóti sam­bæri­legra fram­laga og á yfir­stand­andi ári? Það er ekk­ert skýrt, en það hlýtur að vera innan þess mála­sviðs þannig að ég velti fyrir mér hvort ein­hver mála­flokkur innan mál­efna­sviðs mennta­mál­anna hafi borð fyrir báru. Það held ég ekki. Hvaða mála­flokkur er svo feitur að hann geti séð af fjár­munum í eitt­hvað ann­að?

Mun­ur­inn á hægri og vinstri stefnu er alltaf aug­ljós þrátt fyrir að stundum sé öðru haldið fram. Það er aldrei erfitt að greina á milli félags­hyggju og jafn­að­ar­stefnu ann­ars vegar og sér­hyggju og kap­ít­al­isma hins veg­ar. Það er alltaf aug­ljóst þegar réttur hinna sterk­ari og rík­ari er meira virtur en réttur þeirra sem standa höllum fæti og hafa af litlu að taka. Þegar stjórn­völd hleypa afli auð­magns­ins að stjórn­ar­taumunum skap­ast það félags­lega órétt­læti sem við sjáum hér. Það er það sem er að ger­ast og það er það sem rík­is­fjár­mála­á­ætlun hægri flokk­anna end­ur­spegl­ar.

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Forgangsröðun

6. júní 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Kláraði að fara yfir nefndarálit mitt vegna ríkisfjármálaáætlunar og ræddi m.a. um heilbrigðismál, byggðamál, landbúnað, eftirlitsstofnanir, Alþingi og svo börnin sem gleymast svo alltof oft þegar við forgangsröðum fjármunum hins opinbera.

Ég ætla að fara aðeins yfir það sem ég komst ekki yfir í fyrri ræðu minni því eins og hefur komið fram hjá flestum er þessi tími afskaplega stuttur sem við höfum til að ræða málin og ljóst að hann hefur ekki dugað til. Mig langar að byrja aðeins á sveitarstjórnarmálunum. Það er mjög mikilvægt þegar horft er yfir sviðið að byggðamálin séu höfð í forgrunni. Við tölum eðli máls samkvæmt mikið um Landspítala – háskólasjúkrahús, um skólamálin o.s.frv., en ekki mikið um byggðamálin í hinu stóra samhengi. Það hefur komið fram hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga að þau telji framtíðarsýn skorta fyrir málaflokkinn, hvernig eigi að framfylgja byggðaáætlun í ríkisfjármálaáætlun. Við Vinstri græn höfum gagnrýnt mjög fjármagnið sem hefur verið sett í sóknaráætlanir landshluta sem er ætlað að auka hlutdeild heimamanna í ákvörðunum og ráðstöfunum í byggðamálum. Því miður virðist vanta að setja töluvert aukna fjármuni til að þær komi til framkvæmda eins og þeim var ætlað.

Ég átti eftir að fjalla aðeins um landbúnað, sjávarútveg og fleira og langar að gera það áður en ég fer almennt í það sem hefur komið fram í umræðunni. Þessi stóra grein, landbúnaður, hefur afar lítið verið rædd og fengið litla athygli. Það eru ekki lagðar fram neinar greiningar á áhrifum ýmissa aðgerða og kringumstæðna sem ljóst er að munu hafa mótandi áhrif á landbúnað og stöðu hans á komandi árum í ríkisfjármálaáætlun. Við getum nefnt breytingar á löggjöf sem verða til þess að auka til muna innflutning á hráu kjöti. Það er í algeru trássi við viðvaranir og ráðleggingar fagfólks á sviði lýðheilsu og sóttvarna. Aukin tíðni matarborinna sjúkdóma og lyfjaónæmar örverur geta átt eftir að valda miklum og verulegum vandkvæðum í íslensku samfélagi. Því verður maður að segja að fjárveitingar til Matvælastofnunar eru uggvænlegar en af þeim má ætla að stofnunin verði vanbúin til að mæta sínu hlutverki á tímabilinu.

Slæm staða sauðfjárbænda er algerlega augljós. Þeirra staða er í uppnámi, ekki síst í dreifðustu byggðum landsins. Það er ljóst að án stuðnings hins opinbera munu þeir ekki halda velli. Vandi sauðfjárbænda verður ekki leystur á forsendum markaðarins einum saman. Við vitum að ríkisvaldið þarf að láta til sín taka með vel undirbúnum og heildstæðum aðgerðum þar sem við tökum bæði tillit til bænda og neytenda. Þetta þarf að gerast hratt og örugglega. Margir bændur eru að þrotum komnir vegna erfiðra rekstraraðstæðna.

Sama má segja um sjávarútveg og fiskeldi. Það liggur ekkert fyrir varðandi skipan auðlindagjalda í sjávarútvegi eða fiskeldi. Fjárveitingar til rannsókna og eftirlits virðast mjög knappar þótt fram hafi komið í skýrslu hjá Matvælastofnun að þörfin sé mikil til að styrkja starfsemi stofnunarinnar, enda er hún mikilvæg fyrir allar matvælaframleiðslugreinar landsins og hún hefur í raun eftirlit með í kringum 6.000 aðilum.

Hafró fær allt of litla peninga til að sinna sínum verkefnum. Miklar breytingar hafa orðið á starfsemi Fiskistofu, m.a. vegna flutningsins til Akureyrar, og álagið hefur verið töluvert. Það þarf líka að bregðast við vegna áforma um aukið fiskeldi.
Að allt öðru, að okkur hér innan húss, þ.e. Alþingi og eftirlitsstofnunum. Það hefur ekki fengið mikið vægi í umræðunni. Við erum með eftirlitsstofnunina Ríkisendurskoðun og umboðsmann Alþingis. Það er ljóst að þessir aðilar hafa ekki verið í færum til að fylgja þeim verkefnum eftir sem þeim er ætlað svo vel sé og ekki gert ráð fyrir því í fjármálaáætlun, a.m.k. er gagnsæið það lítið í henni að ekki er hægt að sjá að svo verði. Umboðsmanni er m.a. ætlað að innleiða svokallað OPCAT-eftirlit samkvæmt þingsályktun um fullgildingu valfrjálsrar bókunar við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Ekki er hægt að sjá að því sé ætlaður staður, hvorki hjá umboðsmanni né innanríkisráðuneytinu. Það sama má segja þegar kemur að utanríkismálum. Það er mjög dapurlegt að við skulum ekki verja meira fé til þróunarsamvinnu en hér er gefið til kynna. Því miður var þetta tekið úr sambandi í tíð síðustu ríkisstjórnar árið 2015 þegar við hefðum átt að komast að þeirri niðurstöðu að greiða u.þ.b. það sem Sameinuðu þjóðirnar hafa lagt upp með, þ.e. 0,7% af vergum þjóðartekjum. Þrátt fyrir gríðarlega þörf fyrir alþjóðlega mannúðar- og þróunaraðstoð og yfir 65 milljónir manna á flótta höfum við ekki sinnt þessu sem skyldi og lagt okkar af mörkum sem rík þjóð.
Það sama er að segja um öll þessi eftirlitsbatterí, enda hefur gjarnan komið fram hjá Sjálfstæðismönnum að þeir aðhyllast ekki mjög eftirlit. Neytendastofa er fjársvelt og fleiri aðilar sem eiga að sinna þessu. Á sama tíma og talað er um í stjórnarsáttmála að það eigi að auka og efla neytendavernd fá stofnanir sem eiga að sinna henni ekki til þess fjármuni.

Þetta var það sem ég átti eftir að segja frá í mínu nefndaráliti.

Núna langar mig aðeins að venda mínu kvæði í kross og tala um einstök málefni sem hafa borið hæst í umræðunni og er að finna bæði í nefndaráliti meiri hlutans og allra minni hlutanna. Það er m.a. heilbrigðisþjónustan sem við vorum að ræða. Ég held að í ljósi þess sem við höfum upplýsingar um og greinar sem birtist í Fréttablaðinu í gær sem Sveinn Arnarsson tók saman um félagslega heilbrigðiskerfið hljóti meiri hlutinn að þurfa að hugsa sinn gang. Við eigum ekki að þurfa að ræða málefni einkaspítala þegar þetta liggur fyrir. Það sýnir ekki bara sú rannsókn sem er undir í greininni heldur er vitnað í hvernig til hefur tekist víða annars staðar.

Það segir í greininni að hægt sé að skipta heilbrigðiskerfum í þrennt: Félagslegt kerfi eins og tíðkast á Norðurlöndunum, blandað eða svokallað skyldutryggingakerfi sem þekkist víða í Vestur-Evrópu og svo einkarekstrarkerfi. Svo segir áfram, með leyfi forseta:

„Aðgengi að þjónustu er best í félagslegu heilbrigðiskerfi og hlutfallslegur kostnaður sá lægsti af þessum þremur. Einnig hafa rannsóknir sýnt að lýðheilsa einstaklinga er best hjá þeim þjóðum þar sem félagslegt heilbrigðiskerfi er við lýði.“
Síðar segir: „Við erum að færast frá félagslegu heilbrigðiskerfi.“ Þetta er að mati prófessors í lýðheilsufræðum, Rúnars Vilhjálmssonar

Svo segir hér:

„En hvenær erum við komin í þá stöðu að búa ekki við félagslegt heilbrigðiskerfi? Rúnar segir að um leið og einstaklingar séu farnir að neita sér um heilbrigðisþjónustu blikki rauð ljós í mælaborðinu. „Þegar stór hluti sjúklinga er farinn að neita sér um nauðsynlega þjónustu vegna kostnaðar erum við farin út úr þessum ramma.“

Það er akkúrat þetta sem við erum búin að vera að tala um mjög lengi. Fullt af fólki neitar sér um heilbrigðisþjónustu. Vegna hvers? Vegna þess að hún kostar of mikið.

Hér var samþykkt á síðasta kjörtímabili greiðsluþátttökuþak. Við héldum allflest að við værum að tala um 50 þús. kr. Síðan hefur verið talað um að fara allt upp í 70 þús. kr. Þá eru lyfin ótalin. Þetta er allt of hátt og ekki samkvæmt því sem lagt var upp með. Við þessu þurfum við að bregðast.

Mig langar að halda áfram að vitna í greinina þar sem talað er um að í stað þess að nota hugtakið einkavæðing um þær breytingar sem hafa átt sér stað í íslenskri heilbrigðisþjónustu hafi hér verið farin sú leið að tala um aukinn einkarekstur eða að styðja við fjölbreytt rekstrarform. Þetta séu, með leyfi forseta, „dæmi um hugtök til heimabrúks sem hafi lítið gildi í fræðilegri umræðu. Þar sé talað um einkavæðingu.“

Ég nefni þetta því ég minnist þess að síðasti heilbrigðisráðherra talaði mjög mikið um að við færum ekki rétt með hugtök.
Það er mjög margt undir. Eins og ég kom inn á áðan finnst mér bagalegt að við skerðum þjónustu mjög víða í heilbrigðisgeiranum. Það er verið að leggja niður sjúkraflutningabíla, t.d. í minni heimabyggð. Það gengur illa að semja við þá sem keyra sjúkraflutningabílana. Þetta er grunnþjónusta sem við eigum rétt á og hún á að vera til staðar. Það er aukinn ferðamannastraumur. Það skiptir máli að þessir hlutir séu til staðar, að löggæslan sé í lagi. Hún er ekki í lagi. Það þarf að skera niður núna miðað við fjárveitingarnar. Þegar stjórnarliðar tala um að þeir geti jústerað á milli málaflokka núna í haust þá langar mig að vita hvar þeir telja að hægt sé að bera niður.

Virðulegi forseti.

Ég ætla líka að velta því upp að þegar við tölum um stöðu fólks og það geti ekki sótt sér heilbrigðisþjónustu þá finnst mér sem talsmanni barna á Alþingi að við tölum allt of lítið um það hverjir verða fyrir því að fjármunum er ekki rétt dreift. Það eru börnin okkar. Allt of mörg börn eins og við þekkjum og skýrslur liggja fyrir um búa við fátækt. Ef við ætlum að fjárfesta í innviðum þá erum við að tala um mannauð, heilsu, velferð og menntun og ekki síst málefni barna. Við eigum að fjárfesta í þeim alls staðar. Allt frá því þau fæðast og þar til þau klára sína skólagöngu, fara að kaupa sér húsnæði og eignast heimili. Þau þurfa þessa fjárfestingu frá upphafi, stuðning og hjálp til að þroskast og eiga gott líf. Því miður er niðurskurður á þjónustu til barna. Það kom fram á síðasta kjörtímabili og áfram heldur það núna. Færri og færri foreldrar fá t.d. barnabætur, þetta eru að verða hálfgerðar ölmusubætur.

Geðheilbrigðismálin hafa verið mikið til umræðu, ekki síst gagnvart ungum börnum og ungu fólki í skóla. Því miður koma þeir 1,8 milljarðar sem ætlaðir eru til aukningar í fjölskyldumálum ekki til framkvæmda fyrr en í árslok 2022. Það er eitt af því sem er hálfgerður blekkingaleikur. Við erum að tala um fjármálaáætlun til fimm ára en látið er eins og mjög mikið komi fram á næsta ári.

Einnig er talað um að styrkja stoðir æskulýðsstarfs en mikið er horft á afrekssjóð og ekki er talað um að öll börn eigi að geti notið þess að taka þátt í æskulýðsstarfi eða íþróttum. Meira er horft á afreksfólk. Það er gott og gilt en ekki má gleyma hinu. Ég tek undir það sem fram kemur um þetta í nefndaráliti meiri hlutans og ég vona að við sjáum þess stað. Það er með þetta eins og þriðja geirann, við þurfum á því að halda að þessum málefnum sé vil fyrir komið.

Virðulegi forseti.

Tíminn æðir áfram eins og vanalega. Ég legg mikla áherslu á að við horfum til þess að barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna sé hafður að leiðarljósi þannig að við getum dregið úr ójöfnuði meðal barna í heiminum öllum. Það gerum við m.a. með því að auka hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu í þróunarsamvinnu, það gerum við með því að styrkja þetta kerfi sem heyrir undir fjölskyldumál í ríkisfjármálaáætlun sem er allt frá fæðingarorlofi, barnabótum, brú milli leikskóla og dagvistunar og skóla o.s.frv . Ég held að við þurfum að horfast í augu við að sækja auknar tekjur til þess að geta staðið undir þeim hækkunum sem við þurfum. Við getum ekki bara bætt við útgjöld, það væri óábyrgt, við þurfum að afla tekna til að geta staðið undir þeim. Því miður sýnist mér að ríkisstjórnin hafi ekki áhuga á því. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við fáum að heyra í stjórnarliðum hvar þeir telja að við eigum borð fyrir báru. Í málflutningi þeirra hefur ítrekað komið fram og kemur fram í nefndarálitinu að ekki á að stækka rammann heldur hreyfa til milli ramma og málaflokka við fjárlagagerðina í haust. Allar umsagnir, nema kannski tvær eða þrjár, segja að við þurfum meiri peninga. Allt í lagi, það er gjarnan eðli stofnana og þeirra sem sinna þjónustu, en ef við horfum bara á það sem við getum kallað bráða grunnþjónustu þá spyr ég: Eru stjórnarliðar sáttir við að fjármagnið dugi ekki til og það þurfi að fækka lögreglumönnum? Er það í lagi? Erum við sátt við að ekki verður á næstu árum farið í að byggja t.d. upp legudeild á Sjúkrahúsinu á Akureyri? Erum við sátt við það að við ætlum ekki að láta fleiri fjölskyldur njóta þess að fá barnabætur? Við hvað geta fulltrúar meiri hlutans sætt sig?(Forseti hringir.) Hvernig er með framhaldsskólana? Hvar ætla þeir að fjármagna það sem þeir leggja til um að peningarnir haldist inni í framhaldsskólakerfinu?

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Freki kallinn

30. maí 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Störf þingsins í dag.

Ég verð að taka undir með hv. síðasta ræðumanni og segja: Það er algerlega óásættanlegt að við skulum vera í þeirri stöðu sem við erum í í dag gagnvart fylgdarlausum börnum. Á sama tíma erum við að auka framlög til NATO. Við erum að borga á annan milljarð til NATO. Til hvers? Við höfum ekkert með það að gera að eyða svo miklum peningum í NATO. (Gripið fram í: Heyr, heyr.) Við eigum að verja þeim í mannúð. (Gripið fram í: Heyr, heyr.)

Það hlýtur að vera freki kallinn sem hér var minnst á í gær sem er við völd. Við hvern skyldi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafa átt? Er það forsætisráðherra sem er svona frekur? (SSv: Maður spyr sig.) Maður spyr sig. Hver skyldi það vera? Hver er það sem vill ekki víkja frá því sem hann hefur ákveðið að sé rétt?

Það voru nefnilega stór orð sem hæstv. fjármálaráðherra lét hér falla í gær. Eðli málsins samkvæmt, þegar menn horfa inn á við, eins og hæstv. ráðherra virtist nú gera og tala eingöngu fyrir hönd Viðreisnar, spyr maður sig hver það sé sem hér er um að ræða. Því að það er alveg ljóst og sjá allir sem vilja sjá að það er ágreiningur uppi í ríkisstjórninni. Þau eru ekki samstiga, fara ekki sömu leið hvert með öðru. Þau haldast alla vega ekki í hendur, það er alveg augljóst. Auðvitað þarf hæstv. ráðherra að skýra við hvern hann á. Því að ef hann á ekki við hæstv. forsætisráðherra og þá fylginauta sem eru með honum í ríkisstjórn þurfum við að vita hver það er sem hamlar því að hér sé hægt að koma fram góðum breytingum, hvort sem við erum að tala um heilbrigðiskerfið eða skólamálin eða hvað það er sem við fáumst við hverju sinni.

Hver er það sem vill ekki breyta, hæstv. ráðherra? Hæstv. ráðherra hefur tækifæri hér í dag til að ljúka umræðunni um ríkisfjármálastefnuna. Ég vona svo sannarlega að hann skýri það fyrir okkur því að við þurfum að fá að vita það í stjórnarandstöðunni. Við getum lagt honum lið við ýmsar góðar breytingar ef hann er tilbúinn til að horfa fram á við en ekki í aftursætið eins og hér virðist vera gert.

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Eldhúsdagur

29. maí 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Virðulegi forseti - kæru landsmenn

Er hægt að verðleggja hamingju og vellíðan? Þessi spurning leitar á hugann eftir langa umræðu um ríkisfjármálaáætlun hægri stjórnarinnar undanfarna daga. Er hægt að meta fjárhagslegt virði þess hvernig börnum okkar líður í skóla, eða foreldrum okkar á öldrunarstofnunum? Eigum við að nota einhverskonar reiknireglu til að segja okkur hvernig barni líður sem býr við þær aðstæður að geta ekki boðið í afmælisveislu eða hvernig eldri borgarar geti notið lífsins á öldrunarstofnunum eftir að hafa skilað samfélaginu ómældri vinnu í gegnum tíðina? Hvað með öryrkjana og láglaunafólkið sem getur vart framfleytt sér, á það rétt til mannsæmandi lífs? Unga fólkið sem getur ekki komið sér þaki yfir höfuðið. Skiptir það einhverju máli? Auðvitað skiptir þetta allt máli og þess vegna höfum við Vinstri græn lagt fram tillögur til þess að koma til móts við það ákall sem komið hefur fram í samfélaginu og allir flokkar lofuðu fyrir kosningar um að bæta kjör og byggja upp innviði, loforðum sem stjórnarflokkarnir eru nú á hröðum flótta frá en við viljum standa við. Því velferð og líðan snýst nefnilega ekki um prósentur, hagsveiflu eða niðurstöður exelskjals.

Okkar hlutverk hér á þingi er að standa vörð um jöfn tækifæri fólks, barna jafnt sem fullorðinna. Það eru mannréttindi sem við höfum skuldbundið okkur til að framfylgja ekki síst gagnvart þeim sem standa höllum fæti, hafa verið beittir órétti eða einhverskonar mismunun.

Núverandi ríkisstjórn sýnir ekki í verki að hún leggi áherslu á jöfnuð en það kemur líklega ekki á óvart. Heilbrigðismálin, hvort sem um er að ræða stóru sjúkrahúsin eða lágmarksþjónustu á landsbyggðunum, samgöngumálin bæði á vegum og hið rándýra innanlandsflug, löggæslan, skólamálin allt er þetta vanfjármagnað enda er þetta hægri stjórn og hagar sér sem slík. Hinum efnameiri er áfram hlíft við skattgreiðslum og minna og minna fer í samneysluna.

Ísland er velmegunarsamfélag og það á að vera forgangsverkefni að auka jöfnuð meðal okkar og stuðla að jafnrétti. Að allir geti notið velferðarkerfisins, allir sem vilja geti sótt sér menntun, að allir hafi raunverulegt val til búsetu og þeir sem geta leggi jafnframt sitt af mörkum til þess að viðhalda því.

Við eigum ekki að taka því þegjandi þegar Sjálfstæðisflokkurinn segir að ekki sé meira svigrúm í hagkerfinu, að ekki séu til peningar til að standa við kosningaloforðin og byggja upp innviðina og hlúa að þeim sem hafa það skítt í samfélaginu eða þurfa að neita sér um heilbrigðisþjónustu af því fjárhagurinn leyfir það ekki.

Góðir landsmenn

Ágreiningurinn innan ríkisstjórnarinnar er öllum augljós og ríkisfjármálaáætlun er ein af birtingarmyndum þess. Þar skila fulltrúar meirihlutans áliti sem frestar ákvarðanatökum um grundvallarramma fjármálanna fram til haustsins og reynt er að sópa ágreiningnum undir teppið. Þau standa ekki öll að baki forsætisráðherra og fjármálaráðherra sem setja trúverðugleika sinn að veði með því að ætla ekki að kvika frá ákvörðuninni um hækkun virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna.

En um eitt er ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar sammála að auka einkavæðingu og minnka samneyslu. Saman leggja þau upp með að svelta hið opinbera kerfi og veikja til þess að rýmka fyrir „fjölbreyttum rekstrarformum“ eins og þeim er tíðrætt um. Ráðherra leynir fyrir þingnefndum fyrirhuguðum einkavæðingaráformum og hundsar samtal við þá sem málið snýst um. Það er í raun ógnvekjandi að ríkisstjórnin fái að starfa óáreitt í sumar því hver veit hvað verður búið að einkavæða í lok sumars.

Kæru landsmenn

Við þurfum nýja ríkisstjórn í þessu landi sem tekur mannréttindi og skyldur sínar til að tryggja fólki jöfn tækifæri mjög alvarlega. Við þurfum ekki ríkisstjórn sem lafir á lyginni og er með slíka blekkingaleiki. Ríkisstjórn sem hangir saman valdsins vegna.

Ef raunverulegur vilji er til að byggja réttlátt samfélag þá sameinumst við um að setja velferð barna, elstu borgara landsins, öryrkja og þeirra sem standa höllum fæti í lífinu í forgang. Því segi ég það er afar brýnt að koma þessari hægri ríkisstjórn frá og til þess þurfum við, kæru landsmenn, að standa saman.

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Störf þingsins í dag.

26. maí 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Ég ætla aðeins að tala um stöðu og áform ríkisstjórnarinnar, hver þau eru og hver ekki, og vitna í fundargerð þjóðaröryggisráðs sem var birt á dögunum þar sem eitt og annað kemur fram sem styður við það sem við höfum verið að segja, Vinstri græn og fleiri stjórnarandstæðingar, í pontu um m.a. ríkisfjármálaáætlun. Þar kemur nefnilega fram, haft eftir forsætisráðherra, sem sagði á fundinum að aukning ríkisútgjalda á þessu ári væri langt umfram það sem mætti reikna með til lengri tíma og langt umfram það sem hægt væri að standa undir til lengri tíma. Það kom líka fram hjá honum að lög um opinber fjármál væru farin að hafa mikil áhrif. Í stað þess að ráðstafanir í tekjumálum ríkisins kæmu fram í nóvember til afgreiðslu fyrir árslok kæmu þær nú fram að vori og tækju til margra ára. Það væri því mikilvægt að fjármálaáætlun kæmi ætíð fram á vori eins og lögbundið er og um hana næðist góð umræða.

Hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt að áherslan í ríkisfjármálaáætlun sé á niðurgreiðslu skulda, aðhald í rekstri og skynsamlega stjórnun fjárfestinga ríkisins. Þetta er það sem við höfum búið við og séð birtast í ríkisfjármálaáætluninni.
Í stjórnarsáttmálanum kemur fram um m.a. skattamál að hlutverk skattkerfisins sem tekjuöflunartækis fyrir sameiginleg útgjöld eigi að styrkja.

Hvernig? Með því að styðja við peningastefnunefnd? Nei, það á ekki að gera það heldur með því að lækka skatta. Nú hefur Sjálfstæðisflokkurinn eða meiri hlutinn sagt að hann ætli ekki að styðja við hækkun skatta á ferðaþjónustuna en það hefur hvergi komið fram að hann neiti að styðja lækkun virðisaukaskattsþrepsins, þ.e. úr 24% í 22,5%. (Forseti hringir.) Hér erum við enn og aftur að veikja tekjustofna ríkisins en ekki styrkja til þess að standa undir þeirri samneyslu sem lofað var fyrir kosningar af öllum flokkum, að styrkja innviði samfélagsins.

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Arfaslök ríkisfjármálastefna

24. maí 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Flutti þessa ræðu í gær - langhundur - en komst hreint ekki yfir allt sem ég vildi segja og á því eftir að fara aftur í ræðustól og gera grein fyrir ýmsum þáttum.

Frú forseti. Það er svo sem búið að rekja það töluvert hvernig þessu hefur verið háttað varðandi aðkomu Alþingis og tímaramma og annað slíkt sem er algjörlega óviðunandi og við þurfum a.m.k. mánuði í viðbót til þess að ná utan um mál eins og rammafjármögnun sem hér er undir. Á það bæði við fjárlaganefndina og úrvinnslu hennar á því sem kemur frá umsögnum fastanefnda sem líka fengu allt of lítinn tíma. Í upphafi var meira að segja ekki gert ráð fyrir því að þeir fengju stofnanir hins opinbera eða að almenningur fengi tækifæri á að tjá sig um það. En þær viðræður og samtöl sem við fulltrúar í fjárlaganefnd áttum við gesti og allur sá fjöldi umsagna sem bárust um málið voru til vitnis um að það var full þörf á því að vista þessu út á þennan hátt og tíminn var ekki nægur.

Sú umfjöllun sem þegar hefur átt sér stað hefur leitt í ljós að við þurfum að efla faglega þætti í kringum starf þingsins gagnvart þeirri vinnu sem á að fara fram um opinber fjármál þannig að hún verði markviss og þingið geti beitt fjárstjórnarvaldi sínu á markvissan og skipulegan hátt.

Ríkisfjármálaáætlun hvers tíma snertir hvern einasta Íslending á einhvern hátt. Óþörf tímaþröng og upplýsingaskortur mega ekki verða til þess að umfjöllun um svo mikilvægt mál verði flaustursleg, hvorki á vettvangi Alþingis né annars staðar.
Fjármálareglurnar sem hér eru undir fólu í rauninni í sér lögfestingu þeirrar niðurskurðarstefnu og samhaldssemi sem hægri sinnaðar ríkisstjórnir hafa því miður beitt hvarvetna í opinberum fjármálum síðustu áratugi þegar illa hefur árað í efnahagsmálum með þeim afleiðingum að víða hefur verið þrengt að velferð og mikilvægri grunnþjónustu hins opinbera með langvinnu fjársvelti. Þannig hafa verið sköpuð sóknarfæri fyrir auðmagn og einkavæðingu í þágu fjármagnseigenda með röksemdum um að þeim beri að láta til sín taka þar sem hið opinbera valdi ekki verkefnum sínum.

Þetta má sjá, þ.e. stefnumörkun stjórnvalda og áform, á bls. 16 í ríkisfjármálaáætluninni þar sem m.a. þróun samneyslu birtist sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Hún mun fara lækkandi á áætlunartímabilinu og verða undir lok þess undir meðaltali síðustu 25 ára.

Því miður þýðir slík samdráttar- og niðurskurðarstefna að sú yfirlýsing ríkisstjórnarinnar að innviðauppbygging verði að vera töluverð og mikil harmonerar ekki við það sem sett er fram í krónum og aurum. Samtök atvinnulífsins hafa bent á það í umsögn sinni að áætlun um fjármögnun uppbyggingar innviða skorti og stjórnvöld leyni afstöðu sinni til einkareksturs á sviðum sem hingað til hefur verið sinnt af því opinbera.

Ég tek undir það að í áætluninni er ekki hægt að sjá að því hafi verið sinnt sem skyldi að tengja saman áform og útgjöld og fjármögnun þeirra. Það þýðir að þetta gengur gegn varfærnisjónarmiðunum sem talin eru meðal grunngilda sem eiga að einkenna fjármálaáætlunina. Það er líka áhyggjuefni að ekki er greint frá áformum um einkavæðingu almennt í tengslum við innviðauppbyggingu. Þá læðist sá grunur að manni að bak við ófjármagnaðar yfirlýsingar um slíkt hljóti að vera áform um slíka einkafjármögnun framkvæmda og jafnvel eignarhald einkaaðila á innviðum. Það er því miður svo að aðhaldssjónarmið vega þyngra í áformum stjórnvalda heldur en fyrirætlanir um innviðauppbyggingu eða styrkingu velferðarkerfisins.

Hitt er svo annað mál að forsendur áætlana um lækkun opinberra skulda hvíla á mjög breytilegum þáttum, og það er vert að hafa í huga og ræða, á borð við ráðstöfun óreglulegra tekna og sölu eignarhluta í fjármálafyrirtækjum. Af þeim sökum ríkir mikil óvissa um afdrif áætlana ríkisstjórnarinnar um svo mikla lækkun opinberra skulda sem raun er á.

Það skortir líka í tillögunni alla umfjöllun um peningalegar og bókfærðar skuldir ríkisins annars vegar og hins vegar þá fjárþörf sem hefur myndast vegna ónógrar innviðafjárfestingar undangengin ár og greiningu á þjóðhagslegum áhrifum þess og þýðingu inn í framtíðina. Það er mikilvægt að hafa í huga að vanræksla á viðhaldi og uppbyggingu innviða á undanförum árum hefur myndað skuld sem ber að greiða, nema ætlunin sé að gjaldfella hana á þær kynslóðir sem á eftir okkur koma. Ofuráhersla á niðurgreiðslu hinna bókfærðu skulda á kostnað þess að viðhalda innviðum samfélagsins á velferðarkerfinu getur hæglega leitt til óskynsamlegra ráðstafana sem ganga í berhögg við þjóðarhag. Það bendir margt til þess að íslenskt samfélag sé statt á þeim slóðum um þessar mundir.

Eins og kom fram hefur framsetningin sætt mikilli gagnrýni m.a. sökum þess hversu óskýr hún er og ekki gagnsæ. Það er mjög bagalegt að slegið er saman tölum um fjárfestingu og rekstrarfé í yfirlitum yfir fjárveitingar málefnasviða. Fulltrúar fastanefnda þingsins, þ.e. annarra heldur en fjárlaganefndar sem og fjárlaganefnd, þurfti að sækja sér töluvert af viðbótarupplýsingum til þess að hægt væri að greina þetta í sundur og reyna að lesa eitthvað í fjármálaáætlunina. Það tókst að einhverju leyti en alls ekki öllu. Það er mjög mikilvægt að skilja fjárfestingar frá rekstri þannig að við getum líka í framhaldinu borið saman raunveruleg útgjöld til málaflokka og málefnasviða til lengri tíma.

Skattstefnan sem birtist í þessari ríkisfjármálaáætlun er í sjálfu sér beint framhald af skattastefnu hægri stjórnar sem hér sat á undan og sætir það engum sérstökum tíðindum. Þær breytingar sem gerðar hafa verið undanfarin ár fólu í flestum tilfellum í sér afsal á tekjum í ríkissjóð en eru látnar heita einfaldanir, eins og kemur fram á bls. 45, en ekki skattalækkanir eins og rétt væri.

Það eru því miður engin áform um að auka vægi skattheimtunnar við að efla tekjujöfnuð meðal landsmanna. Það hlutverk skattkerfisins teljum við Vinstri græn þó að beri að jafnan að hafa hátt sem og þau ríki sem leggja áherslu á jöfnuð og þar sem velferðarkerfi eru við lýði.

Virðulegi forseti. Þetta er yfirgripsmikið álit sem ég fyrir hönd Vinstri grænna skila hér og munu fulltrúar úr nefndum gera betur grein fyrir einstaka málefnasviðum á eftir en ég kemst yfir að gera núna.

Það eru gallar á því formi sem við erum að fást við. Meðal annars hefur komið fram að samræming og samhæfing ýmissa opinberra áætlana er meðal markmiða nýrrar framkvæmdar opinberra fjármála. Það er gott mál, en þetta hefur ekki alveg tekist í ríkisfjármálaáætluninni, að mér finnst, að stilla saman áætlanir ríkisstofnana þannig að þær myndi eina heild og virðist sem samstarf ráðuneyta við þær hafi verið takmarkað. Ég vona svo sannarlega að úr því verði bætt við gerð næstu fjármálaáætlunar.

Í umsögn fjármálaráðs, sem er mjög yfirgripsmikið, er m.a. gagnrýnt að einungis eitt þjóðhagslíkan er notað við gerð spáa um framvindu efnahagsmála hér á landi, þ.e. þjóðhagslíkan Seðlabankans. Athygli er vakin á því að bæði stuðli þetta að einsleitni spáa og einnig að umrætt þjóðhagslíkan sé ekki að öllu leyti til þess fallið að fást við þau viðfangsefni sem fylgja gerð fjármálaáætlunar þar sem m.a. er þörf fyrir ríkari möguleika til að meta áhrif stefnu og þróun ýmissa efnahagsstærða á bak við opinber fjármál.

Virðulegi forseti. Nú ætla ég aðeins að stikla á stóru í helstu málaflokkunum en eins og ég sagði er ljóst að ég kemst ekki yfir nema lítinn hluta.

Heilbrigðismálin hafa verið mál málanna, voru það fyrir kosningar, eru það og verða áfram. Ég ætla að lesa það sem kom fram í svari Bjartrar framtíðar, flokki heilbrigðisráðherra, við spurningum Læknablaðsins fyrir kosningar sem birtust í 10. tölublaði 2016, þar sem segir, með leyfi forseta:

„Sannarlega þarf að auka fé til heilbrigðismála til að tryggja réttlæti og öryggi heilbrigðisþjónustu.“

Það voru miklar yfirlýsingar sem stjórnarliðar gáfu fyrir kosningar um endurbætur á heilbrigðiskerfinu þegar þeir voru að gera hosur sínar grænar fyrir kjósendum. Því miður verður að segjast eins og er að það er lítið um efndir þegar ráðið hefur verið fram úr þeim tölum, eins og ég kom inn á áðan, sem var erfitt að greina. Þegar upphæðir hafa verið sundurgreindar og flokkaðar kemur í ljós að einungis er gert ráð fyrir 338 milljörðum kr. í raunaukningu árið 2018 frá yfirstandandi ári til almenns rekstrar. Mun þetta duga skammt til að mæta 10 milljarða uppsafnaðri viðbótarþörf Landspítalans, rekstri, tækjakaupum og öðrum stofnkostnaði samkvæmt áætlun spítalans sem gerð var að undirlagi stjórnvalda.

Það kom líka fram á fundi velferðarnefndar Alþingis með stjórnendum Sjúkrahússins á Akureyri að þeir teldu að um 370 milljónir vantaði fyrir rekstrarþak, eða um 32 milljónir til viðbótar í raunaukningu liðarins. Yfir stendur bygging og endurbygging á Landspítalanum, eins og við öll þekkjum. Það er stærsta einstaka fjárfestingarverkefni í heilbrigðiskerfinu. Þeim framkvæmdum miðar hægt, hægar en vonir stóðu til, og fé skortir.

Eins og ég segi vantar í kringum 13 milljarða í fjármálaáætlunina til að unnt verði að ljúka uppbyggingu meðferðarkjarna og rannsóknarhúss við Hringbraut, búa þau hús tækjum og gera nauðsynlegar breytingar og endurbætur á þeim byggingum sem ætlunin er að nýta áfram. Enn fremur vantar um 6,5 milljarða til þess að unnt verði að láta áform um legudeild fyrir Sjúkrahúsið á Akureyri verða að veruleika. Aðkallandi þörf er fyrir þá framkvæmd og lagfæringu á eldra húsnæðis sjúkrahússins. Í heild vantar því um 20 milljarða í fjármálaáætlun þessara fimm ára til að takast megi að ljúka þeim brýnu uppbyggingarverkefnum á sviði sérhæfðrar sjúkrahúsþjónustu í landinu sem bíða á áætlunartímanum.

Því er við að bæta í þann flaum fyrirheita og yfirlýsinga um uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar að það eru sett fram markmið, mælikvarðar og aðgerðir og þróun sérhæfðrar sjúkrahúsþjónustu þar sem segir, með leyfi forseta:
„Sérhæfð sjúkrahús á Íslandi standast samanburð við sambærileg sjúkrahús á Norðurlöndum.“

Í ljósi þess sem ég hef áður sagt um ætlaðar fjárveitingar til sérhæfðrar sjúkrahúsþjónustu á næstu árum er vandséð að framangreind markmið verði annað en orðin tóm. Samkvæmt áreiðanlegum gögnum, svo sem ríkisreikningi og endurskoðuðum ársreikningum Landspítalans, er hann nú rekinn fyrir svipað fé og við upphaf aldarinnar mælt á föstu verðlagi. Verður það að teljast kraftaverki líkast að tekist hafi að halda þó þeirri starfsemi uppi sem raun er á með svo snautlegum aðbúnaði. Ljóst er að þetta getur ekki gengið til lengdar, enda margir brýnir þættir í samfélags- og fólksfjöldaþróun sem kalla á að tekist verði á í uppbyggingu Landspítalans og annarra innviða af fullri einurð.

Svo virðist þegar maður les ríkisfjármálaáætlunina að gert sé ráð fyrir því að vöxtur heilbirgðisþjónustu utan opinberu sérgreinasjúkrahúsanna verði mun meiri en innan þeirra. Þetta þýðir að útgjöld til starfsemi á heilbrigðissviði sem er á vegum einkaaðila munu aukast og slík starfsemi jafnframt, enda nýtur hún velvilja þeirra sem nú ráða för. Einkarekstur í hagnaðarskyni er þeim mest að skapi og lítil fyrirstaða virðist vera fyrir fjárveitingum úr opinberum sjóðum þegar þær renna á þær slóðir.

Það er heldur ekki hægt að láta hjá líða að ræða um gefin loforð um þak í greiðsluþátttökukerfinu, þ.e. árlega hámarksgreiðslu hvers notanda heilbrigðisþjónustunnar sem átti að vera 50 þús. með því að afnema hinn illræmda sjúkrakostnað einstaklinga með erfiða sjúkdóma vegna lyfja og læknisþjónustu. Því miður virðist ekki liggja fyrir hvort það verður 50 þús. eða 70 þús., hvað þá að lyfin séu þar tekin öll undir.

Aldurssamsetning þjóðarinnar er með þeim hætti að ekki er annars að vænta en að þörf fyrir hjúkrunarheimili verði ærin á komandi tímum. Þótt gert sé ráð fyrir einhverri fjölgun hjúkrunarrýma er því miður ekki svo að hún svari áætlaðri þörf heldur einungis um helmingi hennar. Ekki eru veittar neinar upplýsingar um hvernig ætlunin sé að takast á við málefni þeirra sem ekki munu eiga kost á hjúkrunarrými. Ekki verður hjá því komist heldur að minnast á þungan rekstur mjög margra hjúkrunarheimila en margir rekstraraðilar, t.d. sveitarfélög, greiða verulegar fjárhæðir með rekstrinum og íhuga jafnvel að skila heimilunum af sér til ríkisins verði ekki ráðin á því bót. Það virðist ekki vera gert ráð fyrir svigrúmi til að rétta stöðuna af.
Í málaflokknum Fjölskyldumál eru liðir sem allir hafa á einhvern hátt mikil áhrif á afkomuöryggi og það umhverfi sem fjölskyldunum er búið. Markmiðin eru um margt ágæt en kannski vantar svolítið upp á efndirnar. Því miður virðist þeim fjármunum ekki vera til að dreifa. Það er hægt að segja að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar sé frekar metnaðarlaus þegar kemur að þessu og það er frekar afturþróun en framþróun. Ekki er ætlunin að lengja fæðingarorlofið eða setja lágmarksgreiðslu þannig að það fylgi lágmarkslaunum, né heldur að brúa bilið milli fæðingarorlofs og leikskóla.

Ekki er metnaðurinn meiri þegar kemur að barnabótum þar sem haldið er áfram að þrengja kerfið þannig að mun færri njóta greiðslna í stað þess að nýta þær til að auka jöfnuð milli hópa. Aftur og enn eru notuð orðin einföldun og skilvirkni.
Þessi bágborna frammistaða þegar kemur að málefnum barnafjölskyldna og ungu fólki er þeim mun alvarlegri þegar kannanir sýna, bæði á Íslandi og í ýmsum nálægum löndum, að ungt fólk hefur dregist aftur úr eldri aldurshópum í þróun lífskjara. Stjórnvöld hljóta að taka mark á skýrslum sem sýna það að mörg þúsund börn á Íslandi búa við fátækt. Börnin eru það mikilvægasta í samfélaginu og um leið það viðkvæmasta og það er stjórnvalda að hafa þau í huga ef sporna á við barnafátækt með því að setja þau í forgang í áætlunargerð og byggja upp sterkt félagslegt velferðarnet.

Því miður virðist sem ríkisstjórnin ætli ekki að setja viðeigandi fjármuni til að tryggja innleiðingu og vonandi lögfestingu samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ekki eru sýnilegar aðgerðir sem tengjast beint innleiðingunni heldur er meira púðri eytt í að fjalla um nýgengi örorku og starfsgetumat.

Það sama á við hér og víða annars staðar að þrátt fyrir góða stöðu ríkissjóðs er ekki gert ráð fyrir að bæta stöðu öryrkja og þeirra sem verst standa í samfélaginu. Ætlunin virðist vera að öryrkjar búi áfram við það að framfærslutrygging þeirra, sem á að nafninu til að tryggja greiðslu til þeirra til að halda í við lægstu laun, skerðist krónu fyrir krónu. Má vísa í umsagnir Öryrkjabandalagsins og ASÍ í þeim efnum.

Til stendur að lögfesta ramma um notendastýrða persónulega aðstoð og er það vel, en erfitt er að átta sig á því hvaða raunverulegu fjármunir eiga að fylgja.

Sú aukning sem birtist í málefnasviðum gagnvart öldruðum er fyrst og fremst til að mæta áætlaðri fjölgun aldraðra og til að hækka frítekjumark vegna atvinnutekna í smáskömmtum þar til það nær 100 þús. kr. á mánuði í lok áætlunartímans. Þá virðast innbyggð í áætlunina áhrifin af áætlun um hækkun lífeyristökualdurs almannatrygginga úr 67 árum í 70 ár á 24 árum.
Það er líka vert að halda því til haga að einungis hluti eldra fólks nýtur þeirrar hækkunar og eftir sitja hjón og sambúðarfólk og njóta ekki batnandi þjóðarhags, sem er algjörlega ólíðandi.

Í menntamálunum er að mörgu að hyggja. Sú ákvörðun að skýla menntamálum ekki lengur fyrir almennu aðhaldskröfunni er óskiljanleg og í engum takti við loforð um að styrkja menntakerfið eftir áralangt svelti. Það er enginn rökstuðningur í áætluninni fyrir því hvers vegna það er ekki gert.

Við vissum það að nemendum framhaldsskólanna myndi fækka, ekki bara með því að stytta námið heldur er tímabundin lífeðlisleg fækkun, en hún stendur stutt við, einungis í tvö ár. Því hefur verið haldið fram að sá sparnaður sem verður af því að stytta framhaldsskólanámið eigi að nýtast til eflingar á skólastiginu en það er svikið hér því að það kemur í ljós að heildarútgjöld til framhaldsskólastigsins lækka á tímabilinu um tæplega 1,5 milljarða miðað við árið 2017.

Því miður er það svo að það blasir við að ekkert á að gera með loforð fyrri ríkisstjórnar um að nota sparnaðinn sem leiðir af styttingunni til að styrkja námið og efla framhaldsskólastigið. Eldri bóknámsnemendum er vísað í einkarekin úrræði með tilheyrandi kostnaði og óþægindum. Við þurfum að hafa það í huga að skortur á menntun er einn helsti áhættuþáttur fátæktar og því mikið í húfi að öllum sem vilja stunda nám gefist til þess jöfn tækifæri.

Það sama gerist í háskólanum. Það var látið í veðri vaka af hálfu fjármála- og efnahagsráðherra þegar fjármálaáætlunin var kynnt að á grundvelli aukinna útgjalda til háskólanna mættu þeir vænta þess að geta aukið gæði starfseminnar og standast alþjóðlegan samanburð. Það virðist ekki vera mat þeirra sem um málið hafa fjallað að svo verði miðað við þessa áætlun.
Allt frá því á tímum síðustu vinstri stjórnar hefur verið stefnt að því að reisa Hús íslenskra fræða á Melunum í Reykjavík. Nú á að verða af því. Samkvæmt þingsályktunartillögunni eru ætluð útgjöld vegna þessa 3.290 millj. og þegar þau hafa verið tekin út fyrir rammann er ljóst að árin fram til 2021 verða mjög strembin fyrir háskólastigið og vandséð að unnt verði að láta óskina rætast um að fjármögnunin verði sambærileg við meðaltal OECD-ríkja árið 2016 og Norðurlandanna árið 2020, eins og Vísinda- og tækniráð lagði til. Íslendingar munu áfram búa við vanfjármagnaða háskólastarfsemi nema gripið verði til þess ráðs að fækka nemum á háskólastigi og draga háskólastarf verulega saman. Það er kannski það sem stendur til.

Að síðustu vil ég geta þess varðandi skólamálin að húsnæðismál Listaháskóla Íslands, sem við höfum töluvert rætt, eru í miklum ólestri og ekki virðist vera gert ráð fyrir því að úr því eigi að bæta á næstu árum. Því miður, verð ég að segja, virðulegi forseti.

Í málefnasvið 31, sem er húsnæðisstuðningur, kemur í ljós að í ljósi þeirrar stöðu húsnæðismála sem við stöndum frammi fyrir er tæplega verið að takast á við þau fyrirheit sem hafa verið látin í veðri vaka.

Viðmiðunarfjárhæðirnar varðandi vaxtabæturnar standa í stað. Þá stórfækkar auðvitað fjölskyldum sem fá slíkan stuðning. Tekjujöfnunaráhrif kerfisins fara þverrandi sem eykur enn á erfiðleika, sérstaklega yngra fólks.

Áform ríkisstjórnarinnar hljóta að vera vonbrigði, ekki síst fyrir unga fólkið sem samkvæmt rannsóknum er mun verr statt en unga kynslóðin fyrir tæpum 30 árum. Það þurfa að vera raunverulegir kostir í boði fyrir ungt fólk á húsnæðismarkaði, hvort heldur með kaupum eða leigu, því að framtíð íslensks samfélags byggist á því að við búum vel að öllu fólki og ekki síst hinu unga. En því miður blasir við að ríkisstjórnin skilar því sem næst auðu þegar kemur að lausn húsnæðisvandans í landinu, eins og hann blasir við um þessar mundir og er öllum kunnur.

Í málefnasviði 17 er m.a. fjallað um umhverfismál. Við höfum rætt töluvert um loftslagsmál, einkum viðbrögð við loftslagsbreytingum og aðgerðir til að draga úr mengun sem eru meðal brýnustu verkefna samtímans.
Miðað við áætlanir um útgjöld til þeirra málaflokka sem mynda málefnasvið 17 eru því miður ekki miklar líkur á að þeim verði sinnt sem skyldi, en þegar öllu er til skila haldið er svo að sjá sem einungis fáeinum hundruðum milljóna verði varið í málaflokkinn á gildistíma áætlunarinnar.

Við gætum stutt við Parísarsamkomulagið með landgræðslu í mun meira mæli en hér er lagt til. Við þyrftum að styðja myndarlega við markmið Parísarsamkomulagsins. Í rauninni er tilkostnaðurinn lítill en ávinningur ríkulegur.
Þá má líka sjá með því að fjárframlög til skógræktar drógust mjög verulega saman eftir hrunið haustið 2008 og hafa ekki aukist til neinna muna eftir það. Ekki er að sjá í ríkisfjármálaáætlun breytingar í því efni.

Það er áhyggjuefni að mörg hundruð milljónir vantar til þess að efla m.a. skógrækt og auka kolefnisbindinguna. Það er eitt af markmiðum Parísarsamkomulagsins. Með 200 millj. kr. viðbótarframlagi mætti t.d. tvöfalda skógrækt og fjórfalda hana með því að bæta einhverju meira við. Það væri góð fjárfesting til framtíðar og vegsauki hverri ríkisstjórn að hafa staðið að slíkri endurheimt landkosta til handa komandi kynslóðum.

Það er gert ráð fyrir tíu nýjum friðlýsingum náttúruverndarsvæða með hliðsjón af verndargildi og forgangsröðun þar sem áhersla er á vernd miðhálendisins Það er gott og gilt en ljóst að það vantar fjármuni, ekki síst í ljósi aukins ágangs á náttúruna.

Virðulegi forseti. Tíminn rýkur frá mér. Ég ætla næst að víkja að samgöngu- og fjarskiptamálum.

Við þekkjum öll söguna um það hvað Vegagerðin hefur verið svelt til langs tíma. Ríkisstjórnin hefur lýst vilja sínum til að fjárfest verði í samgöngumannvirkjum og samgöngukerfið byggt upp umfram það sem gert hefur verið undanfarin ár. Til þess vilja þau kanna nýjar leiðir, svonefnda samstarfsfjármögnun, en það er þó ekki útfært í ríkisfjármálaáætlun. Þá verð ég að taka undir gagnrýni Samtaka atvinnulífsins um að eðlilegt væri að þeim áformum væri lýst hér þannig að hægt væri að taka afstöðu til þeirra.

Ég vil líka halda því til haga að aukin gjaldtaka fyrir afnot af samgöngumannvirkjum felur í sér aukinn efnahagslegan ójöfnuð og er af þeim sökum afleitur kostur við fjármögnun samgöngumannvirkja. Ég verð að benda á það að á undanförnum árum hafa markaðir tekjustofnar til vegamála, t.d. eins og sérstakt vörugjald af bensíni, bensíngjald og olíugjald, verið veiktir verulega og þar eru í húfi upphæðir sem myndi muna verulega um og hefði munað verulega um undanfarin ár, sem hefði verið hægt að nota í vegaframkvæmdir í stað þess leggja upp með óljós áform af gjaldtöku.

Við þekkjum líka þörfina fyrir hafnarframkvæmdir um land allt sem hafa verið vanræktar og því miður virðist ekki vera mikið borð fyrir báru hér.

Ég hef sagt það oft í þessari pontu að rétt væri að skilgreina innanlandsflugið sem hluta af almenningssamgöngukerfinu og styðja þannig við það að það verði raunverulegur valkostur fyrir fólk sem þarf að ferðast milli landshluta.
Í málefnasviði 9, um almanna- og réttaröryggi, er eins og víða annars staðar talnaframsetningin ekki mjög upplýsandi. Það mætti halda að verið væri að leggja verulega aukið fé í rekstur stofnana á sviði almanna- og réttaröryggis en því miður er það svo að raunaukningin er í kringum 2,8% þegar við höfum dregið útgjöld vegna þyrlukaupa frá.

Ítarleg greining hefur líka legið fyrir á málefnum löggæslunnar og samþætting hennar og fjármálaáætlunar hefur að mörgu leyti tekist ágætlega að undanskildu því mikilvæga atriði að fjárveitingaramminn styður ekki við þau orð fjármála- og efnahagsráðherra sem hann lét falla við framsögu málsins, að í henni væri, með leyfi forseta:

„… tryggð efling löggæslu um land allt sem og landamæraeftirlit.“

Þá er ljóst að ekki er fylgt markmiðum löggæsluáætlunarinnar sem unnið hefur verið að undanfarin misseri hvað varðar mannaflaþörf, en hún gefur til kynna að miklu meiri þörf sé hvarvetna á landinu. Raunin er hins vegar sú að við blasir að fækka þarf um tíu lögreglumenn á Norðurlandi eystra og á Suðurlandi vegna veltutengdrar aðhaldskröfu. Þetta er algjörlega afleit staða og ekki í samræmi við þann veruleika sem við búum í með auknum ferðamannastraumi. Við verðum að taka mark á mannaflaþörf ríkislögreglustjóra og gera ráð fyrir auknum útgjöldum til lögreglunnar þannig að við getum tryggt almannaöryggi.

Sama má segja um sýslumannsembættin sem voru sameinuð en um leið varð til ákveðinn rekstrarvandi sem færðist yfir á öll embættin af fáum. Þar hefur ekki verið staðið við það sem átti að fylgja, þ.e. að styrkja embættin þannig að þau yrðu betur til þess fær að gegna hlutverki sínu. Af hálfu hins nýstofnaða dómsmálaráðuneytis hefur komið fram að þar er talin þörf fyrir róttækar aðgerðir í því skyni að efla starfsemi embættanna, en því miður rúmast það ekki innan fjárheimildanna. Verði ekki fjárframlag til embættanna aukin munu hinar róttæku aðgerðir vart felast í öðru en uppsögnum og fækkun starfsstöðva sem væri mjög miður, ekki síst fyrir íbúa landsbyggðarinnar þar sem ýmis mikilvæg þjónusta sem þarf að veita í nærsamfélaginu er m.a. á verksviði sýslumanna.

Sama má segja um Persónuvernd. Verkefni hennar hafa þrefaldast, en framlögin hafa staðið í stað frá árinu 2003. Persónuvernd hefur óskað eftir 95 millj. kr. viðbótarframlagi þar sem m.a. er fram undan innleiðing viðamikillar evrópskrar persónuverndarlöggjafar, en það er ekki gert ráð fyrir því hér. Auðvitað er það ótækt að sú stofnun geti ekki sinnt skyldum sínum sem skyldi.

Starfsemi Landsréttar mun hafa verulega áhrif á fjárhagslegt umhverfi dómstólanna þar sem gert er ráð fyrir 600 milljörðum kr. í rekstur hans árlega. Það er ríflega sú upphæð sem útgjöld vegna starfsemi dómstóla munu aukast um ár hvert á áætlunartímabilinu. Ég er með nokkrar töflur í áliti mínu því til stuðnings.

Nokkur atriði að lokum, virðulegi forseti. Það er ekki gert ráð fyrir fjárveitingu til byggingar náttúruminjasafns þrátt fyrir samþykkt Alþingis þar um. Ég vil líka segja að það orkar tvímælis að setja menningarstarfsemi, listir og æskulýðsmál saman undir einn lið áætlunarinnar. Það er frekar ógagnsætt. Mér finnst mikilvægt að við gerum æskulýðsmálum hátt undir höfði, þar á meðal þáttum sem lúta að því að styrkja lýðræðisvitund ungmenna og kostningaþátttöku þeirra.

Síðan í blálokin um ferðamálin. Við þurfum að efla flugþróunarsjóð svo að við getum haldið úti flugi frá Keflavík til innanlandsflugvalla. Við þurfum að gera áætlun um borgarlínu. Það er sérstakt að hún sjáist ekki í áætluninni þrátt fyrir að hafa verið í umræðu töluvert lengi. Það er undrunarefni.

Samband íslenskra sveitarfélaga hefur gert athugasemdir við byggðamálaáætlun ríkisstjórnarinnar, að það vanti framtíðarsýn fyrir málaflokkinn og hvernig eigi að framfylgja henni.

Ég verð líklega að koma síðar inn á önnur mál sem mig langar að viðra en vil segja að endingu að þótt ég hafi bent á margt sem veldur vonbrigðum varðandi áform stjórnvalda um fjármögnun opinberrar starfsemi á gildistíma ríkisfjármálaáætlunarinnar og annað sem því miður er öldungis óhaldbært í þeim efnum þá skiptir mestu að ramminn utan um tekjuöflun hins opinbera er allt of þröngur. Fyrir þær sakir verður þróttur ríkisins og sveitarfélaga til að sinna þjónustu við borgarana og byggja upp í þágu velferðar í samtíð og framtíð minni en ástæða er til. Það svigrúm sem verið hefur í ríkisfjármálum hefur ekki verið nýtt sem skyldi til samfélagslegrar uppbyggingar og hafa skattar og gjöld á auðugustu hópa samfélagsins verið lækkuð með þeim hætti að ríkið hefur orðið af 25–30 milljarða tekjum á ársgrundvelli sem hefði verið hægt að nýta til umbóta og uppbyggingar í þágu samfélagsins.

Hvernig við sem samfélag ákveðum að haga málum okkar er jafnframt ákvörðun um það hvernig samfélag við viljum byggja upp. Vinstri græn vilja að markmið og tilgangur ríkisfjármála sé að tryggja öllum tækifæri til að njóta sín í samfélaginu og að öllum séu tryggð mannsæmandi kjör. Það er hægt að gera með fjármálastefnu og fjármálaáætlun sem miðar að því að auka jöfnuð í samfélaginu með því að afla ríkissjóði tekna með réttlátum hætti sem síðar verða nýttar til að efla heilbrigðisþjónustu, menntakerfi, velferðarkerfi, til uppbyggingar innviða og til að tryggja viðkvæmustu hópunum mannsæmandi kjör.
Í ljósi þess sem ég hef rakið flytur 1. minni hluti breytingartillögu við tekju- og gjaldahlið, til að mæta þeim brýnu þörfum sem samfélagið stendur frammi fyrir.

Ég ætla að lesa greinargerð með breytingartillögunni sem í rauninni byggir á þeirri ríkisfjármálaáætlun sem við Vinstri græn lögðum fram þegar við fórum í kosningabaráttu okkar haustið 2016. Greinargerðin hljóðar svo, með leyfi forseta:
„Eigi fjármálaáætlun fyrir árin 2018–2022 að þjóna markmiðum um eflingu mikilvægra innviða m.a. uppbyggingu á sviði heilbrigðis-, mennta- og samgöngumála, gefa færi á bættum kjörum öryrkja og aldraðra, og umbótum í húsnæðis- og fjölskyldumálum, þarf að stækka útgjaldaramma hennar og auka tekjur á móti.
Hér er lögð til nokkru meiri tekjuöflun en nemur aukningu útgjalda, einkum framan af tímanum. Það leiðir til meiri afgangs af rekstri ríkissjóðs sem nemur um 0,5% af vergri landsframleiðslu fyrstu tvö ár tímabilsins en nokkru minna eftir það. Þessi áhersla gegnir þeim mikilvæga hagstjórnarlega tilgangi að vinna gegn þenslu og styrkingu gengis gjaldmiðilsins sem auðveldar lækkun vaxta.

Sökum þess hversu óljósar forsendur eru í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar og plaggið ógagnsætt telur 1. minni hluti óhjákvæmilegt að í stað sundurliðaðra útgjalda í núverandi áætlun verði ramminn allur stækkaður til að koma til móts við verulega þörf. Síðan verði unnið að útfærslu á ráðstöfun rammans samhliða vinnu að fjárlagafrumvarpi sem taki mið af útgjaldaþörfinni.“

Virðulegi forseti. Þetta er kannski það sem hefur verið gegnumgangandi í gagnrýni þingmanna stjórnarandstöðunnar, og ekki bara stjórnarandstöðunnar, líka stjórnarliða, varðandi það ógagnsæi sem veldur því að ekki er hægt að átta sig á nema sumu. Þrátt fyrir að við höfum beðið um og fengið eitt og annað sundurliðað er þetta form eitthvað sem við þurfum að fara betur yfir til þess að leggja fram næst mun skýrar en gert hefur verið.

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

Álit og umsagnir VG vegna ríkisfjármálaáætlunar

23. maí 2017 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Hérna er slóðin á nefndarálit mitt fyrir hönd VG vegna ríkisfjármálaáætlunar hægri stjórnarinnar. Fyrst er nefndarálitið sem ég skila sem fjárlaganefndarmaður og svo fylgja umsagnir félaga minna í þingflokknum fyrir hverja nefnd þingsins. Langt og mikið plagg en hægt að skoða hvern málaflokk fyrir sig eftir mína samantekt.

http://www.althingi.is/altext/146/s/0809.html

Posted in Óflokkað | Engin ummæli »

« Fyrri færslur Nýrri færslur »