Bjarkey - hugsar upphátt

- Því skemmtilegra sem þér finnst lífið, þeim mun meiri gleði muntu finna í því -

Fjárlagaumræðan

3. október 2013 | Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir

Mitt innlegg um fjárlögin í umræðun dagsins.

Það er ekki ofsögum sagt að eftir þessu fjárlagafrumvarpi hefur verið beðið með mikilli eftirvæntingu. Kosningaloforðin voru á heimsmælikvarða og stjórnarflokkunum tíðrætt um að þeir gætu og myndu gera hlutina á allt annan og betri hátt en fyrri ríkisstjórn.
Þetta fyrsta frumvarp ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks boðar afturhvarf til fortíðar, grjótharða hægristefnu, og ljóst að horfið er frá árangursríkri stefnu fyrri ríkisstjórnar í ríkisfjármálum. Hér á að fylgja nánast hreinræktaðri niðurskurðarstefnu sem reynsla undanfarinna ára í Evrópu hefur sýnt að gerir illt verra. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir raunverulegum afgangi af rekstri ríkissjóðs á næstu þremur árum. Svigrúm til að greiða niður skuldir ríkissjóðs verður því ekkert og enn síður hægt að hefja nauðsynlega uppbyggingu í heilbrigðisþjónustu, menntakerfinu og innviðum samfélagsins.

Það má með sanni segja að hér sé lagt af stað með allt öðrum hætti en fyrri ríkisstjórn gerði.

En virðulegi forseti við þessa 1. umræðu er eðlilegt að fara aðeins yfir stóru línurnar í fjárlagafrumvarpinu sem segir til um hvernig framtíðarsamfélag Sjálfstæðis- og Framsóknarmenn sjá fyrir sér að hér verði.

Í frumvarpinu er gert ráð fyrir verulegum samdrætti á opinberum fjárfestingum sem teknar voru að aukast á ný frá árinu 2012 eftir að hafa verið í sögulegu lágmarki. Fram kemur að hætt verði við stórar byggingarframkvæmdir eða þeim frestað. Áherslur fyrri ríkisstjórnar eru sagðar vera gæluverkefni og er þá einkum vitnað til þeirrar markmiða að auka fjölbreytni og nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Það væri áhugavert fyrir núverandi ríkisstjórn að lesa þá úttekt sem gerð var á skapandi greinum og sýndi svo ekki var um villst að hún stendur jafnfætis áliðnaðinum og í dag líklega betur.

Frumvarpið gerir ráð fyrir miklum niðurskurði á framlögum til rannsókna og tækniþróunar og stuðningi við ferðaþjónustu og hinar skapandi greinar. Að auki er dregið úr sérstökum stuðningi við nýsköpunarfyrirtæki sem skipt hefur sköpum á undanförnum árum.
Kostnaðarauki við ríkisstjórn er um 23 prósent, hækkun upp á 45,7 milljónir króna, vegna fjölgunar ráðherra og aðstoðarmanna ráðherra.

Ekki er gert ráð fyrir sérstökum framlögum er tengjast vanda skuldsettra heimila og þaðan af síður sérstökum skuldaleiðréttingasjóði sem forsætisráðherra hefur orðið tíðrætt um.
Er nema von að maður spyrji sig um forgangsröðun.

Í frumvarpinu kemur einnig fram að mikilvægt sé að auka umsvif í hagkerfinu, auka hagvöxt og samhliða að halda jafnvægi milli tekna og útgjalda ríkissjóðs. Sé það gert megi losna úr þeirri gildru stöðnunar sem efnahagslífið er að festast í.
Þrátt fyrir þetta boðar þetta fyrsta frumvarp Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks afar harkalegan niðurskurð uppá 12 milljarða og hætt verði við flest þau verkefni sem gert hafði verið ráð fyrir og myndu örva hagvöxt og fjölbreytni í atvinnulífinu.
Það er virðingavert að lagt er upp með hallalaus fjárlög en ég ásamt fleirum hef efasemdir um að það gangi eftir enda tel ég það markmið byggja á veikum grunni.

Því miður er með þessu frumvarpi horfið frá blandaðri leið tekjuöflunar og útgjaldalækkunar sem fyrri ríkisstjórn markaði. Áherslan er nú á lækkun útgjalda, 2/3 aðgerða eru niðurskurður á móti 1/3 á tekjuhlið, sem færir ríkisstjórnina nær þeim ríkisstjórnum sem hafa fetað leið niðurskurðarstefnunnar.

Ánægjulegt er að sjá þegar kemur að tekjuöfluninni að bankaskatturinn svokallaði hækkar úr 0,041% í 0,145% og ætlunin er að leggja hann á lögaðila í slitameðferð. Þessi skattur á að skila um 10,6 mia.kr. Það er vonandi að þetta sé framkvæmanlegt nú þegar nokkuð liggur fyrir hver heildarstaða þessara þrotabúa er.

En á sínum tíma þegar bankaskatturinn var innleiddur var ástandið þannig að ekki var hægt að áætla skattaandlagið. Það verður þó forvitnilegt að sjá talsmenn einkaeignarréttarins færa rök fyrir því að lögmætar kröfur aðila í gjaldþrota bú séu skattlagðar.
En hafa þarf í huga að þetta er ekki framtíðarskattstofn og ljóst að eitthvað nýtt verður að koma til. Fjármálaráðherra hefur einnig ákveðið að viðhalda þrepaskattskerfinu, en það hefur reynst mikilvægt í að auka tekjujöfnuð í samfélaginu. En um leið boðað breytingar á því til framtíðar.

Hin nýja ríkisstjórn nýtur þess í þessu frumvarpi að auðlegðarskatturinn sem fyrri ríkisstjórn lagði á skilar 9,4 ma.kr., sem er um það bil upphæð greiddra barnabóta, og orkuskattur 1,2 ma.kr. á næsta ári þar sem hann er innheimtur eftir á og er svo að falla úr gildi. Ekki fann núverandi ríkisstjórn hjá sér þörf til að framlengja þessum sköttum nú eða lagfæra þá til sanngjarnari vegar telji hún þess þörf. Til viðbótar gerir frumvarpið ráð fyrir 10 ma.kr. vaxtatekjum frá Seðlabanka Íslands sem jafngildir því að færa tekjur úr einum vasa í annan.

Lækkun á miðþrepi í tekjuskatti einstaklinga er góðra gjalda verð úr 25,8% í 25% skatthlutfall sem skilar ekki miklu fyrir einstaklinginn í hverjum mánuði og eins og nefnt var hér í gær fær kennari með grunnlaun í kringum 600 kr. Þrátt fyrir að flestir launþegar séu í þessu skattþrepi þá kemur þetta sér einnig vel fyrir þá sem mest hafa en þeir sem minnst hafa bera ekkert úr býtum.
Við Vinstri græn hefðum talið eðlilegt að byrja á því að lyfta þeim sem minnst hafa og ná ekki einu sinni upp í annað skattþrepið.
Það er líka vert að rifja það upp nú þegar við fjöllum um tekjuöflun ríkissjóðs að á sumarþingi afsalaði ríkisstjórnin ríkissjóði 10 ma.kr. tekjum á ársgrundvelli með lækkun veiðigjalds og virðisaukaskatts á gistingu sem fjárlagafrumvarpið sýnir nú að er ávísun á vaxandi erfiðleika í ríkisbúskapnum.

Barnafjölskyldurnar

Loforð Sjálfstæðismanna um að fella niður virðisaukaskatt af barnafötum er ekki sjáanlegur í þessu frumvarpi þrátt fyrir að hæstvirtur fjármálaráðherra hafi boðað slíkt m.a. á sumarþinginu og hann minntur á það í eftirminnilegu Kastljósi þriðjudagsins. En þar mátti skilja ráðherrann þannig að Framsóknarflokkurinn hefði ekki viljað framkvæma þetta. Margnotableyjur eru jú settar í lægra virðisaukaþrepið og er það vel.

Hæstvirtur fjármálaráðherra talar um hækkun barnabóta skv. frumvarpinu þá er það nú svo að þær eru varðar en taka ekki verðlagsbreytingum og liðurinn lækkar örlítið.
Það hefur líka komið fram í umræðunni að hæstvirtur ráðherra vildi bæði hækka og lækka virðisaukaskattinn og þá er hann um leið að boða hækkun á nauðsynjavörum og ekki fyrirséð um aðgerðir til þess að mæta því. Og enn er boðaður samráðshópur.
Hæstvirtur félags- og húsnæðismálaráðherra hefur augljóslega staðið vaktina fyrir sitt ráðuneyti þegar þetta frumvarp var samið þar sem halda á áfram að leiðrétta hlut aldraðra og öryrkja með því að draga úr skerðingum bóta og er það vel. Einnig er viðhaldið endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna íbúðar- og frístundahúsnæðis og allir vinna átakið framlengt.

Framhaldsskólinn - háskólarnir

Allt öðru máli gegnir um hæstvirtan mennta- og menningamálaráðherra og skólakerfið. Lækkunin til Háskóla Íslands nemur um 322 milljónum og Háskólans á Akureyri um 23 milljónum. Nemendur háskóla eiga á móti að taka á sig hækkun á skólagjöldum sem verða nú 75 þúsund. Á sama tíma er gert ráð fyrir fjölgun nemenda sem þýðir aftur aukið álag á kennara.

Fjárveiting til framhaldsskólanna er lækkuð um 642 milljónir á milli ára og eitt af því sem hætta á við er stækkun á verknámsstöðu Fjölbrautarskóla Suðurlands. Það fer ekki saman að tala á tyllidögum um þarfir atvinnulífsins er kemur að verknámi og standa svo ekki við að sinna því þegar tækifæri er til. Allir stjórnmálaflokkar voru, í kosningabaráttunni, sammála um að ekki væri hægt að ganga nær framhaldsskólunum og þeir yrðu að fá meira fjármagn til að halda úti lágmarks starfsemi. En nei hér skal stefnt að því að rýra gæði kennslu þar sem fjölgun nemenda í hverjum bekk hlýtur að verða það sem koma skal.
Að auki eru framlög vegna átaksins Nám er vinnandi vegur, þróunarsjóðs til eflingar starfstengdu námi og framlag til eflingar raunfærnimats- og náms- og starfsráðgjafar nánast þurrkað út.

Þegar kemur að menningarmálum og skapandi greinum fallast mér hendur þar er bókstaflega flest núllað út eða lækkað svo að ekki er gerlegt að sinna þeim verkefnum.

Þetta samræmist ekki því dásemdarlandi sem hæstvirtur forsætisráðherra sá fyrir sér hér í gærkveldi og reyndar hafði ég á tilfinningunni að hann hefði ekki lesið fjárlögin svo ólíkar áherslur birtust í hans stefnuræðu og í því stefnumarkandi frumvarpi sem við hér fjöllum um.

Heilbrigðismálin

Mikið hefur verið rætt um Landspítalann og ekki vanþörf á. Frá sjúkrahúsinu á Akureyri berast þær fréttir að því hafi verið komið á framfæri við stjórnvöld að 200 milljónir vanti í almennan rekstur til að komast yfir sársaukamörk og við blasi 150 milljóna króna halli á þessu ári. Þetta var staðfest við okkur fulltrúa fjárlaganefndar á fundi sem við áttum með stjórn sjúkrahússins um daginn.
Nú að auki hefur heilbrigðisráðherra boðað stórfellda sameiningu heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni sem spara á 161 milljón króna en eitthvað hefur ákvarðanatakan verið erfið þar sem ekki var hægt að koma þeim inn í fjárlögin og boðar hann breytingartillögu við 2. umræðu fjárlaga.
Mér leikur forvitni á að vita hvort hæstvirtur heilbrigðisráðherra hefur haft samráð við hlutaðeigandi sveitarfélög eða Samband íslenskra sveitarfélaga við þess ákvörðun sína þar sem bókanir í fundargerðum sveitarfélaga benda til annars.

Sjúklingaskattur eða gistináttaskattur er það sem vakið hefur mikla athygli í fjárlagafrumvarpinu og ekki óeðlilegt. Það er hálf hjákátlegt að á sumarþingi þótti eðlilegt að viðskiptavinum ferðaþjónustunnar væri sleppt við eðlilega og sanngjarna skattheimtu en nú skuli eiga að innheimta hjá sjúklingum gistináttaskatt. Fólk sem dvelur á sjúkrahúsum er þar svo sannarlega ekki vegna þess að það vilji það. Fólk er þar sökum veikinda sinna og vegna þess að það þarf að vera undir læknishendi.

Það er sem sagt tillaga ríkisstjórnar hægrimanna að rukka þann sem er verulega veikur í stað þess að innheimta skatta á fullfríska ferðamenn.

Fyrrverandi þingmaður Vinstri grænna Álfheiður Ingadóttir sá til þess að þessi heimild var tekin út úr lögum og því vona ég að þingið sjái að sér og samþykki ekki þá lagabreytingu sem til þarf þannig að þessi skattur verði að veruleika.
Hin pólitíska spurning vaknar; hvort ætli sjúklinginn sem þarf að greiða hærri gjöld vegna fjárlagafrumvarpsins muni meira um hverja krónu á móti þeirri lækkun sem útgerðarmaðurinn fær í arð?

Löggæslan

Ánægjulegt er að sjá hversu vel hæstvirtur innanríkisráðherra hefur staðið vaktina fyrir sinn málaflokk. Niðurstaðan er í þeim anda sem myndaðist hér á lokadögum þingsins þegar rædd var greinargóð skýrsla um löggæsluna og hverra úrbóta væri þörf. Á sama tíma er fellt niður 25 milljóna króna framlag til Slysavarnarfélagsins Landsbjargar sem mér þykir óskiljanlegt. Þetta er sá hópur sem við köllum sífellt í þegar mikið bjátar á og félagar þess vinna allflestir sjálfboðastarf.

Byggðamálin

Í gær var lýst eftir landsbyggðarþingmönnum ekki að ósekju. Á aðalfundi Eyþings sem ég sat um daginn ásamt forsætisráðherra fór hann yfir hugmyndir er varða byggðamál og því hefði maður ætlað að eitthvað birtist af þeim í þessu frumvarpi en því er alveg öfugt farið.

Sóknaráætlanir landshluta eru slegnar af 96% niðurskurður takk fyrir. En markmið sóknaráætlunar fyrir Ísland er að mótuð verði heildstæð stefna fyrir landið í heild í þágu atvinnulífs og samfélags. Þannig að Ísland skipi sér aftur í fremstu röð í verðmætasköpun, menntun, velferð og lífsgæðum.

Gríðarleg vinna hefur farið fram hjá sveitarfélögunum og öllu nærsamfélaginu á hverjum stað við margvísleg verkefni þessu tengdu og því óskiljanlegt að leggja svona til. Það verður áhugavert að heyra í hæstvirtum fjármálaráðherra á eftir á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga þar sem hann væntanlega verður spurður út í þessi mál.
Niðurgreiðsla húshitunar er lækkuð, jöfnun námskostnaðar – dreifbýlisstyrkirnir 8,8 mlj. lækkun, flutningsjöfnun þar er fjárveitingin felld niður og styrkir til innanlandsflugsins stórlækkaðir. Í þessu sambandi væri áhugavert að rifja upp ræður nokkurra núverandi stjórnarþingmanna er lúta að þessum málum.

Það er mikilvægt að fólk velti fyrir sér þeim áhersluatriðum sem birtast í frumvarpinu og hvaða stefnumótun liggur þar að baki þetta er sú pólitík sem framundan er og samfélagið mun þurfa að lúta.
En við eigum eftir að fjalla rækilega um frumvarpið á næstu vikum. Ég ber þá von í brjósti að stjórn og stjórnarandstaða muni vega og meta hvað þurfi að endurbæta og gera betur. Það er okkar verkefni enda ekkert plagg gallalaust og með því að rýna í frumvarp til fjárlaga, rýna í það til gagns, getum við bætt það. Það er verkefni okkar þingmanna að bæta samfélagið, bæta lög og þar á meðal fjárlög.

Posted in Óflokkað


(lokað er fyrir ritun ummæla).